Juridisch

Juridische documentatie

Modelteksten aanbestedingen

Het programmabureau krijgt veel vragen over ‘hoe’ rekening te houden met open source leveranciers en producten binnen aanbestedingen. Welke eisen en wensen moeten worden opgenomen in de aanbestedingsdocumentatie en hoe kan vorm worden gegeven aan ‘voorkeur bij gelijke geschiktheid’?

Om deze vragen te beantwoorden is er door NOiV een generiek advies opgesteld. Dit advies bestaat uit drie delen:

omgaan met open standaarden en comply or explain (Zie: Boekwerkje met uitleg over het pas toe of leg uit principe)
uitgangspunten ten aanzien van open source software bij een aanbesteding.
modelteksten voor aanbestedingen inclusief een mogelijke weging.

De modelteksten zijn grotendeels gebaseerd op de eerdere documenten van programma OSOSS en vervolgens getoetst op toepasbaarheid in een aantal aanbestedingen waarna ze op basis van de meest recente inzichten zijn aangepast aan de inkooppraktijk. Wij wijzen er desondanks op dat het gebruik van deze modelteksten een eigen verantwoordelijkheid is en blijft van de aanbestedende dienst. Deze dient zelf af te wegen of alle wensen en eisen in de voorgestelde vorm noodzakelijk zijn. Neem contact op met het programmabureau indien u een advies wilt toegesneden op uw specifieke situatie of na lezing van het generiek advies nog vragen hebt of een review wilt laten uitvoeren.

Juridische handreiking actielijn 15

In april 2009 is het boekwerkje ‘Overheidssoftware als open source’ verschenen, een handreiking juridische aspecten in het kader van NOiV actielijn 15*. Auteurs van het boekwerkje, dat tot stand is gekomen op verzoek van programmabureau NOiV, zijn wetenschappers prof. mr. Aernout Schmidt, mr. Franke van de Klaauw – Koops en mr. Mathieu Paapst.

In de handreiking wordt onder meer aandacht besteed aan de vraag op welke wijze de overheidsorganisatie bij een ICT-opdracht of een aanbesteding van een ICT-opdracht aanspraak kan maken op de intellectuele eigendomsrechten van nieuw ontwikkelde software. Ook wordt ingegaan op de vraag in hoeverre de overheidsorganisatie als opdrachtgever van tevoren aan de ontwikkelaar van de software duidelijk moet maken dat het de bedoeling is dat de broncode en software onder een open source licentie beschikbaar zal komen. Verder wordt ingegaan op de mogelijke risico’s die door de overheidsorganisatie gelopen kunnen worden indien de software en broncode beschikbaar worden gesteld zonder auteursrechtvoorbehoud of met gebruik van een open source licentie. Deze risico’s zijn onder meer afhankelijk van de vraag of de overheidsorganisatie alle auteursrechten heeft verkregen en daardoor zelf licentiegever is geworden, of dat zij van de ontwikkelaar een open source licentie heeft gekregen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om aansprakelijkheid wegens slecht functioneren van de software en om aansprakelijkheid omdat blijkt dat de geleverde software inbreuk maakt op een intellectueel eigendomsrecht van een derde.

* In actielijn 15 (’Software in gebruik bij de overheid’) van het actieplan staat onder meer:

‘Het Kabinet zal gaan onderzoeken in hoeverre alle in eigen beheer/opdracht ontwikkelde software (in navolging van bijvoorbeeld de elektronische voorzieningen voor het gebruik van het Bedrijvenloket en eFormulieren) in beginsel onder een open source softwarelicentie is vrij te geven, opdat meer software voor hergebruik door de Nederlandse economie beschikbaar komt, de openbaarheid van bestuur versterkt wordt en de aansluiting op elektronische overheidsdienstverlening verder verbeterd wordt. Dit kan betekenen dat de overheid in aanbestedingen het voorbehoud moet maken ook de Intellectuele Eigendom te verkrijgen van de ontwikkelde software. Zo heeft het Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen van SZW haar software ter beschikking gesteld aan de onderwijswereld om hiermee goedkoop en snel hun Elektronisch Leer Dossier te ontwikkelen. Uitzonderingen kunnen gelden voor software in gebruik voor vitale en nationaal gevoelige doeleinden. In dit verband zal ook de ontwikkeling rond de European Union Public License 1.0 (EUPL) gevolgd worden.’

Gedrukte exemplaren van het boekwerkje, dat verschenen is onder een Creative Commons-licentie, zijn (zolang nog op voorraad) op te vragen bij het secretariaat van programmabureau NOiV (Anuskha.soerahi@ictu.nl)

Comply or explain Rijksinstructie

In November 2008 is de ‘Instructie rijksdienst bij aanschaf ICT-diensten en ICT-producten’, na goedkeuring van de Europese Commissie als besluit, gepubliceerd in de Staatscourant. Het principe werd door de rijksdiensten al in acht genomen vanaf april 2008 en vanaf 31 december 2008 in acht worden genomen door overige overheden en instellingen in de (semi-)publieke sector. Daartoe is het principe onder meer opgenomen in het Nationaal Uitvoeringsprogramma betere dienstverlening en e-overheid (NUP).

Instructie_rijksdienst_bij_aanschaf_ICT

Juridische aspecten van open source software

Rondom (het aanbesteden van) open source software en open source licenties bestaan veel juridische vragen. Veel van deze vragen zijn in het verleden reeds onderzocht en beantwoord door het (toenmalige) programmabureau OSOSS. In dit menu treft u een overzicht aan van die documenten en publicaties. Opgemerkt moet worden dat sommige informatie in de documenten verouderd is.

Het verwerven van (open source) software

In december 2007 heeft OSOSS (dat begin 2008 is opgevolgd door NOiV) een handreiking uitgebracht onder de naam ‘Het verwerven van (open source) software’. In deze handreiking staat het inkoopproces centraal en wordt aangegeven hoe open source software hierin kan worden meegenomen. De handreiking leidt niet zonder meer tot een keus voor open source software, maar helpt overheden een goede afweging te maken en vorm te geven aan het beleid rond open source en open standaarden.

Per inkoopstap worden de vragen behandeld die leven rond de verwerving van open source software. Ook open standaarden komen hierbij aan bod. De twee belangrijkste conclusies van de handreiking zijn:

Gratis software hoeft niet te worden aanbesteed. Ook open source software dat gratis is hoeft niet te worden aanbesteed. Dat betekent dat er twee verwervingsscenario’s voor software zijn: het inkopen en het gratis downloaden van software.
Bij de verwerving van software moet het pakket van eisen centraal staan. Het uiteindelijke doel is de aanschaf van goede software. Hierbij kunnen de kenmerken van open source software belangrijk zijn. Voor sommige overheidssystemen is bijvoorbeeld beschikbaarheid van de broncode een vereiste.

De handreiking, die beschikbaar is in boekvorm (beperkte oplage) en als online uitgave (PDF is medegefinancierd door ICTU, EGEM en eFormulieren. Het juridische onderzoek is uitgevoerd door experts van advocatenkantoor Stibbe. De handreiking is mede tot stand gekomen met inbreng van de leden van de ICT-werkgroep van PIANOo, het Regiebureau Inkoop Rijksoverheid, het ministerie van Economische Zaken, andere overheden en diverse advocatenkantoren.

Open Source Licentiewijzer

De open source licentiewijzer heeft als doel om op basis van antwoorden op een aantal vragen een eerste advies te geven welke open source licentie naar alle waarschijnlijkheid het meest geschikt is voor overheidsorganisaties die zelf software beschikbaar willen stellen onder een open source licentie. Hoewel de licentiewijzer met zorg is samengesteld dient u bij twijfel altijd een jurist te raadplegen. De licentiewijzer omvat de volgende open source licenties: