‘Het thema leeft bij de provincie Groningen meer dan 2 jaar geleden’
- Domein: Provincie
(augustus 2009) Momenteel loopt bij de provincie Groningen een pilotproject, waarbij op 50 werkplekken het Open Source kantoorpakket OpenOffice.org wordt getest. Die keus voor Open Standaarden (OS) en Open Source Software (OSS), al is het dan vooralsnog in de vorm van een pilot, is mede ingegeven door een vlammend betoog dat vier insprekers op 21 februari 2007 hielden in de Statencommissie Bestuur en Financiën. Jaap Bouma, projectleider Open Standaarden, Open Source en OpenOffice bij de provincie Groningen, verwacht dat het nog een paar maanden zal duren voordat bekend is of ‘Groningen’ grootschaliger OpenOffice.org gaat uitrollen. Hij is voorzichtig optimistisch. “In ieder geval leeft het thema meer dan twee jaar geleden.”
In de stad Groningen, in de naaste omgeving van de A7, ligt het nieuwe pand van Buyways, een internetbureau dat in 1998 door Edwin Kuipers is opgericht en ruim tien jaar later met een vijftigtal medewerkers zich voornamelijk bezighoudt met open source advies en implementatie. Klanten van het Groninger bedrijf behoren tot de regionale MKB, en landelijk gezien gaat het vooral om top-500 bedrijven, overheden en semi-overheden. Een van de mensen die vrijwel vanaf het begin betrokken is geweest bij het reilen en zeilen van Buyways, is Jaap Bouma. De Groninger studeerde wiskunde, liep het Conservatorium af, maar kwam eind 1999/begin 2000 ‘toevallig’ terecht op het ICT-pad. “Ik ben erg goed bevriend met Edwin, en ook omdat er in die periode toch brood op de plank moest komen, deed ik al snel wat klusjes voor Buyways. Zoals websites bouwen. Dat klinkt misschien vreemd voor iemand die ook het Conservatorium heeft gedaan, maar ik beschik over een ‘nerdbrein’ en heb mij altijd aangetrokken gevoeld tot (computer-)techniek.” Tot een van de eerste klanten behoorde KPNQwest, een telecombedrijf dat in 1999 ruim 1 miljard euro ophaalde met een beursgang, maar enkele jaren het loodje legde. “Wij hebben destijds voor KPNQwest een webapplicatie gebouwd, en dat heeft er onder meer voor gezorgd dat Buyways snel kon groeien.”
Pilotprogramma
Dat was toen. Vandaag de dag heeft het Groninger bedrijf, onder leiding van een nieuwe directie, een vijftigtal medewerkers in dienst, verdeeld over een aantal goedlopende, zelfstandige onderdelen, waaronder een nieuw op te starten onderdeel dat zich specifiek richt op ondersteuning van de uitrol van open source software binnen organisaties. De keus voor open standaarden en open source software is ook de rode draad binnen Buyways. “Waarom destijds die keus gemaakt? We zijn begonnen in de webwereld, en toentertijd was het daar al vrij gangbaar om een Linux-server te nemen. Dat ging zo, dat was de norm”, aldus Jaap Bouma, die dankzij het netwerk van Groninger ondernemers (”het netwerk in deze regio is niet zo groot, maar wel erg samenhangend”) in contact kwam met de provincie Groningen. Sinds een jaar is hij daar projectleider Open Standaarden, Open Source en OpenOffice, en draait twee dagen per week in opdracht van de provincie Groningen. Momenteel loopt er, tot de zomer, een pilotprogramma met het open source kantoorpakket OpenOffice.org. De oorsprong van dat project gaat terug naar 22 september 2004, wanneer de Statenfractie van de PvdA in een vergadering van de commissie Bestuur en Financiën een pleidooi houdt voor het gebruik van open source software. Het resulteert in een rapport van de Task Force ‘Open Source’ (juni 2005), waarin een verkenning is uitgevoerd naar de kansen in Noord-Nederland voor bedrijfsmatige opgezette activiteiten rond open source software.
Insprekers
Voor de provincie krijgt het rapport van de Task Force pas in oktober 2006 een vervolg, wanneer Piet de Vey Mestdagh (D66) in de Statenvergadering van 4 oktober een pleidooi houdt om als provincie Groningen expliciet te kiezen voor open standaarden en open source software. De Vey Mestdagh vraagt onder meer aan Gedeputeerde Staten (GS) van Groningen om zelf met beleid te komen met betrekking tot ‘open standaards’ en open source software. Na de ‘Projectenportefeuille 2007′ (november 2006) volgt begin 2007 een reactie van GS op de brief van Piet de Vey Mestdagh. GS stelt zich op het standpunt ‘dat open source in selectietrajecten gelijkwaardig mee moet dingen aan leveranciersgebonden software [...] De baten van open standaarden zijn onomstreden en de organisatie stelt het gebruik hiervan dan ook als eis bij de selectie van programmatuur’. De inhoud van de brief van GS, die ook als zodanig staat geformuleerd in het volgend beleidsplan (februari 2007), zorgen voor veel beroering en ophef. De opstelling van GS met betrekking tot open standaarden en open source software wordt, zeker in relatie tot de motie-Vendrik (2002), als ‘té mager ervaren’. De ophef is dusdanig dat een viertal insprekers tijdens de Statenvergadering van 21 februari 2007 gelegenheid krijgt om hun gal te spuien. Zij roepen de provincie op om haar huiswerk over te doen. Uiteindelijk wordt besloten om een vervolgstudie (”een effectenonderzoek”) uit te laten voeren, en een van de auteurs van die studie is Jaap Bouma.
Extremadura
Eind juni 2007 verschijnt het rapport naar aanleiding van de vervolgstudie, en een van de conclusies van de onderzoekers is dat “ó f het nu linksom ó f rechtsom is: open standaarden en open source software zullen het de komende jaren worden en als provincie zou je je daar op moeten voorbereiden. Neem het standpunt in dat je er wat aan kunt hebben.” De onderzoekers kijken onder meer naar het financiële voordeel en het positieve effect dat een keus voor open source software zou kunnen hebben op de lokale- en regionale economie. “Als opstellers van het rapport hebben wij daar niet genoeg getalsmatig bewijs voor gevonden. In dat kader wordt regelmatig de Spaanse regio Extremadura aangehaald, maar die vergelijking vind ik niet opgaan. De situaties zijn niet met elkaar te vergelijken. In Extremadura is voor open source software gekozen, omdat er geen geld was. Extremadura is een relatief arme provincie, en de stap van arm naar Linux is makkelijker te maken dan wanneer je uit een Windows-situatie komt. Zoals de provincie Groningen.” Een van de adviezen die Jaap Bouma bij de provincie op tafel legt, is om een pilotproject te laten uitvoeren met open source software. “Ik heb hen daarbij nogmaals verteld dat de belangrijkste voordelen van een keus voor open source software niet financieel van aard moeten zijn. Je krijgt immers te maken met een forse migratie-investering, een verhoging van de exploitatiekosten en waarschijnlijk problemen met de conversie. In mijn ogen moet een keus voor open standaarden en open source software dan ook gestoeld zijn op digitale duurzaamheid, leveranciersonafhankelijkheid, interoperabiliteit en transparantie. Met name digitale duurzaamheid vind ik een erg belangrijke.”
Pilot in twee fasen
De adviezen van Jaap Bouma leiden er toe dat het Managementteam van de provincie besluit tot een pilot in twee fasen. In de eerste fase, die loopt in de tweede helft van 2008, wordt OpenOffice.org op de IT-afdeling geïnstalleerd. De resultaten zijn bemoedigend. Een en ander wordt gevolgd door een pilot, waarbij op 50 van de in totaal 1000 werkplekken, OpenOffice.org wordt geplaatst. “De reactie van de gebruikers is over het algemeen positief. Er zijn wel wat foutmeldingen (bugs), maar daar hebben commerciële ook last van. Wat met name wordt ervaren als een struikelblok, is het leren werken met dit pakket. Knopjes en functies zitten over het algemeen net even op een andere plaats, en daaraan moeten gebruikers vaak even wennen. Verder zijn er vooral problemen met de conversie. Oude bestanden die er opeens anders uitzien, of die niet ‘vertaald’ kunnen worden naar een nieuw formaat. Het zijn over het algemeen klachten die relatief gemakkelijk opgelost kunnen worden. Toch heb ik wel bedacht dat ik het niet kan maken om Word (Microsoft Office) tijdens de pilot te deïnstalleren.” De pilot die nu wordt gehouden, zal tot ongeveer de zomer draaien. Daarna zal een evaluatie en enquête worden gehouden, waarna een advies zal volgen met betrekking tot de te nemen stappen. Jaap Bouma toont zich voorzichtig optimistisch, maar durft niet voorspellingen te doen over de uitkomst. “In ieder geval leeft het onderwerp meer dan twee jaar geleden, en ik denk dat ook mee gaat spelen hoe ver de buitenwereld is”, aldus Bouma.
Meer open source software
OpenOffice.org is niet het enige open sourcepakket dat door de provincie Groningen wordt gebruikt. “Naar aanleiding van een recent WOB-verzoek hebben we nog eens helder gekregen welke software we gebruiken, en daarvan is een flink deel open source. Of het meer is dan ik had verwacht? Ja, op bepaalde plekken leeft het meer dan ik had verwacht, en ik merk dat we er ook bewuster mee omgaan. Zo is onlangs door de Overheidsservicebus (OSB), een organisatie die zich richt op het vergemakkelijken van de informatie-uitwisseling, een pilot gedraaid en Groningen was de enige provincie die dat op basis van open source software heeft uitgevoerd. Dat zegt al wat. Dat het hier nu meer leeft dan twee jaar geleden, heeft ook te maken met het feit dat in de afgelopen jaren op landelijk niveau de thema’s open source en open standaarden meer op de kaart zijn gezet. En het is belangrijk geweest dat verschillende stromen en programma’s elkaar aardig zijn genaderd. Neem het NUP, KING, de Basisregistraties, de NORA, en ook het programmabureau NOiV. Volgens mij hebben die toenaderingen ontegenzeggelijk zijn weerslag op de acceptatie en invoering van open standaarden en open source software. Ook binnen deze provincie. Zo denken we nu al na over een open werkplek, en mijn verwachting is dat het uiteindelijk uit zal gaan in de richting van een hybride model, waarbij Linux- en Windows-systemen per applicatie naast elkaar zullen draaien. Volgens mij is dat in deze situatie de meest ideale oplossing.”
