Ministerie van Financiën kijkt steeds vaker naar OSS-toepassingen
Het gebruik van open source software bij het ministerie van Financiën is beperkt. Aan de achterkant van het systeem mogen dan verschillende applicaties op BSD-licenties draaien, over het algemeen gesproken is het departement een bolwerk waar het tot op heden voor gesloten software goed toeven is. Toch wordt er, onder meer dankzij het actieplan Nederland Open in Verbinding, meer nagedacht over het gebruik van open source-toepassingen. Los daarvan is sinds twee jaar een wiki in gebruik op basis van open source software.
Het gebouw ruikt nog als nieuw, en een groot aantal medewerkers is nog op zoek naar hun weg en bureau. Het ministerie van Financiën is terug aan de Korte Voorhout in Den Haag, en ondanks de aanwezigheid van talloze klusjesmannen, een groot aantal nog onuitgepakte verhuisdozen en een brandalarm dat medewerkers naar de verzamelplaatsen dirigeert, wordt er alweer druk gewerkt en vergaderd. Door Paul van Rijswijk bijvoorbeeld, vakteamcoördinator binnen het ministerie en verantwoordelijk voor het applicatie- en functioneel beheer.
"Applicatiebeheer is opgezet in 2002, en is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van applicaties binnen het departement. Begonnen is in dat jaar met het inventariseren van de applicaties. Waar liggen de problemen en hoe is de samenhang en het beheer geregeld", zo zegt Van Rijswijk. "Voor 2002 was er binnen het ministerie sprake van tal van software-eilandjes, en dat behoort nu tot het verleden. Om het geheel verder te optimaliseren zijn we sinds twee jaar bezig met het opzetten van een applicatie architectuur, waarmee de samenhang van applicaties en informatiesystemen binnen de organisatie wordt aangegeven. Het is voor ons belangrijk omdat applicaties – door integratie – steeds meer afhankelijk van elkaar worden en die afhankelijkheid moet goed inzichtelijk gemaakt worden. Vervolgens wordt ook inzichtelijk of er dubbele functionaliteiten worden aangeboden, zodat het aantal applicaties teruggebracht kan worden en worden applicatiecomponenten steeds meer hergebruikt. Verder geven de architectuurprincipes (NORA/MARIJ – Nederlandse Overheid Referentie Architectuur / Model Architectuur Rijksdienst) een richting aan waar software voor het departement aan zou moeten voldoen, en het stelt ons in staat om op regelmatige tijden met aanbevelingen voor verbeteringen te komen. Wat dat betreft is er straks een mooie rol weggelegd voor Marco."
'Kleine stappen'
De door Paul van Rijswijk genoemde 'Marco' is Marco Janssen, applicatiebeheerder bij het departement. Nog wel, want na 2 jaar stapt binnenkort de huidige ingehuurde applicatie architect op, en de in 2003 in dienstgetreden Janssen zal zijn werk voor een groot deel overnemen. Paul van Rijswijk beaamt dat applicatie architectuur een erg belangrijk onderdeel is geworden van de IT-strategie binnen het departement. "Dat hebben we 2 jaar geleden ook onderkend", zo zegt Van Rijswijk, die in de IT-strategie steeds vaker ook een rol weggelegd ziet voor open standaarden en open source software. "Daar waar mogelijk willen we open source software inzetten, maar we hebben gezien dat dát nog niet zo gemakkelijk is. Neem aspecten als zekerheid, garantie, service, onderhoud, de afhankelijkheid van communities. Wat dát betreft zie ik niet veel vooruitgang. Vier jaar geleden zijn we begonnen met nadenken over het gebruik van open source. Destijds hadden we veel vragen over de aspecten die ik net noem, en eigenlijk hebben we die vragen nog. Dat bedoel ik met weinig vooruitgang. Toch staan we niet onwelwillend tegenover open source software, maar als we er al toe overgaan, dan zal dat gebeuren in erg kleine stappen."
Wiki
Een van de stappen waar Van Rijswijk over rept, betreft het opzetten van een open source wiki, twee jaar geleden. Bewust is gekozen voor een wiki, zo laat Marco Janssen weten, omdat het een niet-bedrijfskritische toepassing is. "Omdat we twee jaar geleden nog een groot aantal vragen hadden met betrekking tot open source software, zijn we begonnen met een huis-tuin-en-keuken toepassing die op zich niet zoveel kwaad kon". Paul van Rijswijk vult aan: "We wilden niet gelijk het diepe inspringen. Ook omdat wij volgend zijn, en niet leidend. We hebben een aantal typen wiki's gedownload en gekeken naar de voor- en nadelen. Deze paste het beste bij onze situatie." Meegespeeld in de beslissing om de ProntoWiki te gaan gebruiken, is de software die al bij het ministerie in gebruik is. "Sinds een flink aantal jaar gebruiken we software die draait op de Microsoft-taal (ASP.NET)", aldus Marco Janssen. "Dit omdat ASP.NET momenteel de standaard voor maatwerk is. We hebben bij de selectie van de wiki dan ook wel degelijk gekeken naar iets wat bij onze Microsoft-software zou passen. Dat is uiteindelijk ProntoWiki geworden."
Kennis delen
Dat gekozen werd voor een wiki werd ook ingegeven door het feit dat er binnen de overheid steeds meer behoefte is om kennis te delen. Paul van Rijswijk: "Ook binnen ons departement, en in dat kader is een wiki uitermate geschikt. Met enig overdrijven kun je zeggen dat je zonder een wiki er vandaag de dag niet meer bij hoort". Toch, ondanks de opbeurende woorden van Van Rijswijk, wordt de wiki binnen het ministerie van Financiën tot op heden niet veel gebruikt. "Klopt. De wiki is wel in productie, maar er bestaat tot nu toe niet echt de behoefte om het bij te houden. Kennis delen vinden we belangrijk, ook binnen dit gebouw, maar het wordt nog te veel als extra gezien. Met name extra tijd die er in moet worden geïnvesteerd. Wat dat betreft heb je het over een omslag in denken en doen, en dát kan vaak wel even duren." Marco Janssen denkt dat ook het gebrek aan communicatie mee heeft gespeeld in de tot nu toe beperkte interesse voor de wiki. "De wiki is zonder tamtam gelanceerd, en was er opeens. Qua communicatie had dat inderdaad beter gekund. Nu zitten we in een situatie dat de de wiki wel wordt bijgehouden, maar dat er soms in tijden niets wordt gepost. Dat is jammer, want er staan zeker interessante bijdragen op. Over algemeen politieke dingen, maar ook bijvoorbeeld een bijdrage over de achtergrond van armoede", aldus Janssen, die nog eens benadrukt dat de wiki alleen voor intern gebruik is.
Leermomenten
Als gevraagd wordt naar de leermomenten met betrekking tot open source in het algemeen en de wiki in het bijzonder, dan is wat Marco Janssen betreft de awareness één van die dingen. "Alhoewel ik mij terdege besef dat het gebrek aan awareness in dit geval niets met open of gesloten software te maken heeft. Dat was, zoals gezegd, een communicatieprobleem." Een probleem vindt Janssen wel het feit dat je niet altijd weet met wie je te maken hebt, en wie je kan aanspreken op het moment er problemen zijn. "Met name als je een softwarepakket vanaf het internet download. Bij wie moet je zijn als de software niet doet wat het moet doen? En in hoeverre wil je eigenlijk afhankelijk zijn van een community, van goedbedoelde ontwikkelaars en hobbyprogrammeurs? In hoeverre wil je als organisatie afhankelijk zijn van de jongen van 14 uit Litouwen die toevallig deeluitmaakt van de community? Dat zijn lastige vragen, waar wij niet één-twee-drie een antwoord op hebben. Wat ons betreft zou het wel prettig zijn als er een tussenstap zou worden gecreëerd. Dat je bijvoorbeeld bij een bedrijf als HP moet zijn om Red Hat Enterprise Linux aan te schaffen. Dan weet je gelijk bij wie je moet zijn op het moment er iets misgaat. Daarnaast zouden wij het makkelijk vinden als er een tool beschikbaar zou komen waar vermeld staat welke leveranciers er op het gebied van open source zijn, wie wat levert en hoe betrouwbaar de genoemde leveranciers zijn. Dat zou ons erg kunnen helpen in de zoektocht naar goede en betrouwbare open source software."
Tekst: Frits de Jong (Frits.Jong@ictu.nl)
